Građani Švajcarske odbacili su na referendumu kontroverzni prijedlog o ograničavanju broja stanovnika na maksimalno 10 miliona do 2050. godine, čime su izbjegnute potencijalno dalekosežne posljedice po ekonomiju zemlje i njene odnose sa Evropskom unijom.
Prema preliminarnim rezultatima, oko 55 odsto birača glasalo je protiv inicijative „Ne Švajcarskoj od 10 miliona stanovnika“, dok je približno 45 odsto podržalo prijedlog koji je pokrenula desničarska Švajcarska narodna stranka (SVP), poznata po svojim antiimigracionim stavovima. Izlaznost na referendumu iznosila je gotovo 59 odsto. Da bi inicijativa bila usvojena, bila je potrebna većina glasova građana i kantona, što nije ostvareno.
Šta je predviđao prijedlog?
Inicijativa je predviđala da broj stalnih stanovnika Švajcarske ne smije preći 10 miliona do 2050. godine. Ukoliko bi broj stanovnika dostigao 9,5 miliona prije tog roka, savezna vlada bila bi obavezna da uvede mjere za ograničavanje imigracije, uključujući stroža pravila za azil i spajanje porodica. Ako bi broj stanovnika ipak prešao granicu od 10 miliona, Švajcarska bi bila primorana da raskine sporazum o slobodnom kretanju ljudi sa Evropskom unijom.
Takav potez mogao je da pokrene domino-efekat i ugrozi čitav paket bilateralnih sporazuma između Berna i Brisela, koji predstavljaju temelj ekonomskih odnosa između Švajcarske i EU.
Zašto su birači rekli „ne“?
Protivnici prijedloga, među kojima su bili savezna vlada, poslovna zajednica, sindikati i većina političkih stranaka, upozoravali su da bi ograničavanje imigracije moglo ozbiljno ugroziti švajcarsku ekonomiju.
Švajcarska se u velikoj mjeri oslanja na stranu radnu snagu, posebno u sektorima zdravstva, turizma, građevinarstva i brige o starijim osobama. Poslodavci su upozoravali da bi ograničenja dodatno pogoršala nedostatak radnika u zemlji koja se već suočava sa starenjem stanovništva.
Više od polovine švajcarskog izvoza odlazi na tržište Evropske unije, a pristup tom tržištu usko je povezan sa sporazumom o slobodnom kretanju ljudi. Poslovni lideri strahovali su da bi raskid tog sporazuma mogao imati posljedice slične „Brexitu“, zbog čega su referendum pojedini analitičari nazvali „švajcarskim Brexitom“.
Zemlja imigracije i ekonomskog rasta
Broj stanovnika Švajcarske porastao je sa 7,3 miliona 2002. godine na oko 9,1 milion danas, uglavnom zahvaljujući imigraciji nakon uvođenja sporazuma o slobodnom kretanju sa EU. Trenutno između 27 i 28 odsto stanovnika nema švajcarsko državljanstvo, što ovu zemlju svrstava među evropske države sa najvećim udjelom stranaca.
Istovremeno, švajcarska ekonomija je od 2002. godine značajno rasla, a mnogi ekonomisti smatraju da je upravo priliv kvalifikovane radne snage iz Evropske unije doprinio njenoj konkurentnosti i prosperitetu.
Podijeljena zemlja
Rezultati glasanja pokazali su i jasne regionalne razlike. Veći gradovi poput Ženeve i Ciriha, kao i frankofoni kantoni, uglavnom su odbacili prijedlog, dok je inicijativa imala veću podršku u pojedinim ruralnim i njemačkim govornim područjima.
Iako je inicijativa odbijena, analitičari ocjenjuju da pitanje imigracije ostaje jedno od ključnih političkih tema u Švajcarskoj. Desničarska SVP već decenijama gradi političku podršku na kritikama masovne imigracije i odnosima sa Evropskom unijom.
Referendumi kao dio švajcarske demokratije
Švajcarska je poznata po sistemu direktne demokratije, koji građanima omogućava da putem referenduma odlučuju o ključnim pitanjima. Za pokretanje nacionalne inicijative potrebno je prikupiti 100.000 potpisa građana, nakon čega se prijedlog iznosi na glasanje. Ovaj sistem često stavlja pitanja migracija i odnosa sa EU u centar javne debate.
Odbacivanjem prijedloga o ograničenju broja stanovnika, Švajcarci su poslali poruku da, uprkos zabrinutosti zbog pritiska na infrastrukturu, stanovanje i životnu sredinu, ekonomska stabilnost i pristup evropskom tržištu za sada imaju prednost nad restriktivnijom imigracionom politikom.
Izvori: BBC, Klix, b92, Reuters, The Guardian
