U Mađarskoj je nakon promjene vlasti i dolaska premijera Petera Mađara otvoreno novo poglavlje u odnosu države prema romskoj zajednici, koja je tokom prethodnih 16 godina vlasti Viktora Orbana, prema ocjenama međunarodnih organizacija i analitičara, bila izložena dubokoj socijalnoj marginalizaciji, obrazovnoj segregaciji i ekonomskom isključivanju.
Nova vlada i stranka Tisa najavile su niz reformi usmjerenih na suzbijanje diskriminacije, uključujući ukidanje segregacije u školstvu, reformu opštinskih radnih programa, poboljšanje stambenih uslova i jačanje pristupa zdravstvenoj zaštiti. Posebnu pažnju izazvale su i snažne simbolične poruke na dan konstituisanja parlamenta 9. maja 2026. godine, kada su romska djeca nastupila u skupštini, što su brojni posmatrači ocijenili kao istorijski trenutak inkluzije u mađarskoj politici.
Prema podacima organizacija kao što su European Roma Rights Centre i izvještajima Amnesty International-a, Romi u Mađarskoj su godinama suočeni sa sistemskom diskriminacijom, posebno u obrazovanju gdje je i dalje prisutna praksa izdvajanja romske djece u odvojene razrede i škole. Takođe, Evropska komisija je u više izvještaja upozoravala na ograničen napredak Mađarske u integraciji Roma, uprkos formalno usvojenim strategijama inkluzije.
Prema podacima Savjeta Evrope, u Mađarskoj živi između 300.000 i 800.000 Roma, što ovu zajednicu čini jednom od najvećih etničkih manjina u zemlji. U prethodnom periodu, međunarodne institucije su ukazivale i na problem tzv. „javnih radnih programa“, koje kritičari opisuju kao oblik dugoročne socijalne zavisnosti bez realnog pristupa otvorenom tržištu rada.
Nova vlast tvrdi da želi promjenu tog modela. Premijer Mađar je više puta javno osudio diskriminaciju Roma i poručio da „nijedna zajednica ne smije biti isključena iz društva“. U parlamentu je kritikovao i krajnje desne poslanike koji su demonstrativno napustili salu tokom nastupa romske djece, ocjenjujući takvo ponašanje kao neprihvatljivo.
Međutim, uprkos simboličnim gestovima i najavama reformi, dio romskih predstavnika i stručnjaka ostaje oprezan. Sociolozi upozoravaju da su slična obećanja davana i ranije, ali da su rijetko dovodila do sistemskih promjena. Posebno se ukazuje na činjenicu da u prvim kadrovskim rješenjima nove vlade nema Roma na višim državnim funkcijama, što se u dijelu javnosti tumači kao znak ograničenog političkog uključivanja.
Evropski analitičari podsjećaju da je borba protiv diskriminacije Roma dugotrajan proces koji zahtijeva stabilne institucije, dosljednu primjenu zakona i političku volju koja nadilazi simboliku. Slični izazovi prisutni su i u drugim državama regiona, uključujući Slovačku, Rumuniju i Bugarsku, gdje su romske zajednice i dalje među najugroženijim društvenim grupama u EU.
Stručnjaci ističu da će stvarni test nove mađarske politike biti implementacija reformi na lokalnom nivou, posebno u obrazovanju i zapošljavanju, gdje se najjasnije vidi razlika između deklarativne i stvarne jednakosti.
Izvor: DW
